KORTE GESCHIEDENIS

De Imazighen of Berbers worden gezien als oorspronkelijke bewoners van de noordwestelijke regio van Afrika, dit is het gebied dat de hedendaagse landen als Marokko, Mauritanië, Algerije, Tunesië en Libië beslaat. Over de verdere afkomst van de Imazighen zijn er verschillende theorieën. Naast de theorie dat deze bevolking uit noordwest Afrika komt zijn er ook theorieën, weliswaar verworpen door de meeste moderne archeologen, die concluderen dat de Imazighen afkomstig zijn uit Europa, het Midden-Oosten of Azië. Men gelooft dat al rond het jaar 10,000 v.Chr. de Imazighen in noordwest Afrika hebben gewoond en geleefd. Archeologische vondsten in dit gebied, zoals grotschilderingen en rotstekeningen, bevatten aanwijzingen over hun manier van leven en de verschillende uitingen van de Amazighische cultuur.

Om de Amazighische cultuur iets beter te kunnen begrijpen is het belangrijk om de ontwikkelingen daarvan in de Oudheid te kennen. De volgende onderwerpen, met betrekking tot de Imazighen, worden in het kort hieronder belicht om daarbij te helpen: het Libyco-Berber (Libische) schrift, de betekenissen van de namen “Berber” en “Imazighen”, de Mauretaanse en Numidische koninkrijken, de invloed van de islam en het Tamazight.

LIBYCO-BERBER

Taalkundig gezien behoort het Berbers tot de groep Libyco-Berber. Deze groep wordt gevormd door het Libyco (oud Libisch), het Berbers en het Guanche (Berbers uit de Canarische Eilanden). Het is een schriftsoort die het fundament heeft geleverd voor de ontwikkeling van de Berberse taal. De exacte origine en het ontstaan van het Libyco-Berber is kwestieus, maar volgens sommige geleerden vindt het Libyco-Berber schrift haar oorsprong in het Fenicisch alfabet. Daarnaast wordt er op basis van archeologische documenten beweerd dat het Libyco-Berber van de 3e eeuw v.Chr. tot de 3e eeuw n.Chr. heeft ontstaan. Deze schriftsoort is de voorganger van het Tifinagh die tot de dag van vandaag nog wordt gebruikt binnen de Amazighische gemeenschap. Zowel het Libyco-Berber als het Tifinagh bevat geen klinkers waardoor klinkers zelfstandig ingevoegd moeten worden. In de 20e eeuw is het Neo-Tifinagh, de gemoderniseerde versie van het traditionele Tifinagh, geïntroduceerd. Dit alfabet is gecompleteerd door naast medeklinkers uit het Tifinagh ook klinkers toe te voegen. Met name in Marokko wordt nog veelal Neo-Tifinagh gebruikt en heeft de laatste jaren een relatief prominentere rol gekregen naast het Arabisch alfabet.

"BERBER" & "IMAZIGHEN"

De naam Berber komt van het Griekse barbaros, wat vertaald kan worden in “niet-Grieks-sprekend, buitenlands, barbaars”. Zo werden alle buitenlanders die niet de Griekse taal spraken genoemd. Met name de betekenis “barbaars” heeft enigszins een negatieve connotatie. Het werd namelijk door de Grieken en Romeinen ook gebruikt om andere culturen als primitief of onbeschaafd te classificeren. Later werd het woord ook overgenomen door de Arabische binnendringers die van Beraber spraken. De Berbers zelf duiden zich aan met de algemene naam Amazigh (meervoud: Imazighen). De ruwe vertaling van het woord Amazigh is “vrij mens” of “mens van nobele afkomst”.

INVLOED VAN ISLAM
Gedurende de Oudheid kregen de Berbers eerst te maken met de invloed van Carthago en later dat van het Romeinse rijk. Volgend op de val van het West-Romeinse Rijk veroverden de Arabieren de gebieden die tegenwoordig bij Marokko en Algerije horen. Dit stuk zal wat verder ingaan op de manier waarop de islam de Berbers heeft beïnvloed.
 
Naast het feit dat de Arabieren zich in het veroverde gebied gingen vestigen en met hun taal een invloed zouden uitoefenen op de Berbers besloten de Berbers ook om zich te bekeren tot de islam. Dit ging relatief gemakkelijk: de stamstructuur zorgde ervoor dat de bekering van het stamhoofd al snel leidde tot de bekering van de gehele stam. Een bijkomende factor die de islamisering van de Berbers en de Maghreb vergemakkelijkte was dat de moslims bepaalde belastingen, in tegenstelling tot de niet-islamitische bevolking (voornamelijk de joden en de christenen), niet hoefden te betalen. Bekering was dus ook financieel aantrekkelijk.
 
De islamisering van de Maghreb heeft ervoor gezorgd dat sinds de Arabische verovering van de Maghreb in de 8e eeuw de Arabieren en de Berbers een gezamenlijk islamitisch verleden hebben doorgemaakt, een religieus verleden dat bij beide groepen cultureel gezien resten heeft achtergelaten. Zo heeft het bijvoorbeeld op de wetgeving en de politiek een verregaande invloed gehad.
 
Wat betreft wetgeving is de Sharia wetgeving bepalend geweest in veel gebieden van de Berberse jurisdictie, alhoewel er in sommige gevallen ruimte was voor debat, gegeven dat geen één wet tegen de basiselementen van de Islam inging. Zo zijn bepaalde soorten recht zoals het strafrecht beïnvloed door de Fransen, maar is het persoonsrecht grotendeels gebaseerd op de Sharia wetgeving.
 
Politiek gezien heeft het in sommige gevallen geleidt tot frictie tussen de Arabische en de Berberse bevolkingsgroepen in Marokko. Al sinds de bekeringen in de 8e eeuw streefden de Berbers vooral ‘hun’ islam te belijden, die naar hun mening purer was dan die van de Arabische leiders die uit het verre oosten kwamen. Dit streven naar autonomiteit heeft door de eeuwen heen geleid tot opstanden, zoals de Rifopstand in de 8e eeuw, of wat recenter onder de invloed van de Franse koloniale bezetters. De Fransen, die een aantal Berberse gebieden in de vroege twintigste eeuw hadden veroverd, probeerde de Berbers aan hun kant te krijgen door middel van hun ‘Politique Berbère’. Dit beleid hield in dat zij de Berbers tegen de Arabieren (de Fransen zagen de Arabieren als onbetrouwbaar) uit wilden spelen door de Berbers te portretteren als een volk dat inherent nobel, dapper, areligieus en vrijheidslievend was. Dit beleid werd uitgevoerd door middel van het ‘Berber Dahir’, het decreet waarmee de Fransen de wetgeving zodanig aanpasten dat de Berbers in sommige gebieden niet meer onder de Sharia wetgeving vielen. Dit leidde in sommige delen van het Midden Oosten tot protesten tegen de schrapping van de Shariawetgeving. In de jaren dertig van de vorige eeuw werd de ‘Politique Berbère’ onder meer onder druk van die protesten geschrapt, maar het heeft er onder mee toe geleid dat het promoten van de Berberse cultuur in recente decennia als ‘anti-islamitisch’ gezien wordt. Nadat Marokko ophield een protectoraat te zijn werd de Arabische cultuur dan ook leidinggevend in Marokko, in vele gevallen ten koste van de Berberse cultuur: de hoeveelheid Berberse sprekers is daardoor sindsdien aanzienlijk gedaald.
Who are the Berber poeple? (video)
Mythlogie Berbere (video) (video)